De American connection van St Nazaire

Saint Nazaire was voor veel Franse emigranten het laatste stukje Frankrijk dat ze zagen. Hier vertrokken de enorme passagiersschepen naar het beloofde land aan de andere kant van de oceaan. Zo ook het mooiste schip dat er ooit werd gebouwd: de Normandie.

Vanaf Saint Nazaire begint de Franse Atlantische kust met zijn populaire zandstranden. Voor veel Fransen betekent de stad aan de monding van de Loire echter veel meer. Hier werden de grote, luxe passagiersschepen van de 'nieuwe Franse lijn' gebouwd, en vanaf hier vertrokken ze naar Amerika. Zoals de Normandie, het mooiste schip dat ooit een scheepshelling verliet. Hoe majestueus en groots de Titanic, de Lusitania of de Queen Elisabeth ook waren, ze halen het niet bij de Normandie.

Blauwe wimpel
In de eerste helft van de vorige eeuw was reizen nog voorbehouden aan de rijken der aarde; om van Europa naar Amerika te komen moest je varen – snel, en vooral erg luxe. Dat betekende een voortdurende prestigestrijd tussen vooral Franse en Britse passagiersschepen. Hoewel midden in de crisistijd van de dertiger jaren werd er niet bezuinigd op deze kapitale schepen vol pracht en praal. Vooral de snelheid was inzet van het prestigeduel. Het snelste schip tussen Europa en Amerika mocht zich tooien met een blauwe wimpel aan de mast, en in die dagen was dat belangrijker dan de voetbalwedstrijd tussen beide landen. Hoogtepunt was de gelijktijdige bouw van de Queen Mary in Schotland en de Franse troef Normandie in Saint Nazaire. Een krant meldde indertijd: “het wordt de strijd van een Engelse Lady met sportschoenen tegen een gracieus Frans meisje in avondjapon.” Hoewel ongeveer even groot, verwachtte iedereen dat het grotere vermogen van het Britse schip beslissend zou zijn. Dat bleek niet het geval, omdat de Normandie veel ranker was gebouwd. De romp van de 'nieuwe Franse lijn' werd ontworpen door een Russische specialist in het bouwen van oorlogsschepen, waardoor het schip met zijn klippersteven majestueus door het water gleed en amper een boeggolf achterliet. Toch hebben beide schepen hebben diverse keren het snelheidsrecord in handen gehad en de blauwe wimpel gevoerd. Op zijn eerste reis stoomde de Normandie in de recordtijd van vier dagen, drie uur en vijftien minuten naar New York (op 3 juni 1935), met een gemiddelde snelheid van 30 knopen. Geheel volgens verwachting van de kapitein, want bij aankomst in New York nam het schip alvast een voorproefje op de zo felbegeerde prijs: het voer binnen met een enorme blauwe wimpel van 30 meter aan de mast, één voor elke knoop. Gevoel voor theater heet dat.

Luxe
Voor 59 mijoen dollar bouwkosten mocht je ook wel wat verwachten. De eetzaal van de eerste klas afdeling bijvoorbeeld was twintig meter langer dan de spiegelzaal van het paleis van Versailles, maar verder was er amper verschil. Aan boord waren ook diverse theaters afgewerkt met goud en kristal, een kas vol tropische vogels, marmeren  zwembaden, een schietbaan voor de elite en een volledig ingerichte kerk die supersnel van katholiek naar protestant kon worden omgetoverd. Niets stond een jarenlange zegetocht van dit schip in de weg. Behalve de oorlog dan, want toen die in 1939 uitbrak bleef de Normandie gedwongen in New York. Toen Amerika ook bij de oorlog betrokken raakte werd het trotse vaartuig tot troepentransportschip omgebouwd. Tijdens de werkzaamheden ontstond een enorme brand en de haven van New York, die het schip ooit zo glorieus had verwelkomd, werd nu haar graf.

Attractie
De Normandie mag dan verloren zijn gegaan, het schip leeft nog steeds in Saint Nazaire. Als toeristische attractie weliswaar, waarbij een deel van het schip bedrieglijk echt is nagebouwd. Saint Nazaire is nog steeds het centrum van de bouw van luxe passagiersschepen, al wordt er niet meer om de blauwe wimpel gestreden. Tegenwoordig zijn het allemaal luxe cruise-schepen, waardoor het pikante feit kon gebeuren dat in 2003 hier ook de nieuwe Queen Mary II werd gebouwd, notabene op dezelfde Chantiers de l'Atlantique werf waar ooit de Normandie ontstond. Het kan verkeren.

door Lisa Lafayette Scott